Tłuszczak jest rodzajem łagodnego nowotworu wywodzącego się z tkanki tłuszczowej. Jest to najczęstszy łagodny guz tkanek miękkich. Łagodny charakter zmiany oznacza, że tłuszczak nie nacieka otaczających tkanek i nie tworzy przerzutów. W odniesieniu do tłuszczaka często stosowana jest też jego łacińska nazwa – lipoma. Powstaje on na skutek patologicznej proliferacji, czyli niekontrolowanego namnażania się komórek tłuszczowych. W normalnych warunkach sąsiadujące komórki przesyłają sobie nawzajem sygnały, które powstrzymują je przed dalszym podziałem. Gdy sygnał ten zostaje zaburzony, komórki namnażają się pomimo braku miejsca i potrzeby, tworząc guz. Poza tłuszczem lipoma może zawierać także drobne naczynia krwionośne.

Charakterystyka

Tłuszczaki występują tuż pod skórą i wówczas są najlepiej widoczne, miękkie i przesuwalne względem podłoża. Gdy ulokują się głębiej, wciąż pozostają wyczuwalne, ale słabiej. Trudno wówczas bez dokładniejszych badań odróżnić je od innych zmian, dlatego też pacjentom z takimi guzkami zawsze zaleca się przeprowadzić konsultację z lekarzem i wykonanie badań obrazowych. Charakterystyczną cechą tłuszczaka jest jego powolny wzrost, trwający wiele miesięcy, a nawet lat. W większości przypadków zmiana osiąga kilka centymetrów średnicy, choć zdarzają się także znacznie większe tłuszczaki. Za ich powstawanie mogą odpowiadać czynniki genetyczne. Wśród powodów rozważana jest też nadmierna stymulacja podziału komórek tłuszczowych przez substancje, które wydziela układ immunologiczny, np. podczas stanu zapalnego.

Czynniki ryzyka występowania tłuszczaków to:

• wiek między 40. a 60. rokiem życia,

• nadwaga,

• urazy,

• steroidoterapia,

• nowotwory złośliwe,

• zespoły chorobowe, np. choroba Decruma.

Tłuszczaki mogą się rozwinąć w każdej lokalizacji, w której obecna jest tkanka tłuszczowa. Najczęściej tworzą się na plecach, ramionach, karku, pod pachą (rejon obręczy barkowej i okolica nadżebrowa). W niektórych przypadkach mogą się rozwijać również w okolicach narządów wewnętrznych, co może prowadzić do poważniejszych objawów i wymagać bardziej skomplikowanego leczenia. Tłuszczaki zlokalizowane głębiej w ciele są trudniejsze do zdiagnozowania. Mogą także nie mieć tak miękkiej konsystencji jak te, które znajdują się w tkance podskórnej. W takich sytuacjach, objawy ogólne mogą obejmować:

• miękkość i elastyczność – podczas dotykania zmiana przypomina strukturą ciasto, nie jest twarda;

• wyraźne wyodrębnienie – guzek w całości przesuwa się względem skóry i tkanek znajdujących się pod nim;

• wolny wzrost – lipoma rozwija się na tyle długo, że jej stopniowy przyrost łatwo przeoczyć;

• brak bólu – sam guzek nie jest bolesny, może natomiast powodować ból wówczas, gdy uciska pewne struktury, takie jak stawy czy nerwy.

Diagnostyka

Główne metody diagnostyczne to:

• badanie fizykalne (palpacyjne) – lekarz dotykiem ocenia ruchomość, miękkość i bolesność zmiany (tłuszczaki są zwykle niebolesne);

• ultrasonografia (USG) – podstawowe badanie obrazowe, odróżniające tłuszczaka od innych zmian;

• rezonans magnetyczny (MRI) – najdokładniejsze badanie obrazowe, stosowane przy podejrzeniu zmian głębokich lub w celu różnicowania z tłuszczakomięsakiem;

• tomografia komputerowa (TK) – może być alternatywą dla MRI w ocenie lokalizacji guza;

• biopsja (i badanie histopatologiczne) – zalecana przy szybkorosnących, bolesnych lub podejrzanych zmianach, aby wykluczyć nowotwór złośliwy.

Leczenie

O usunięciu tłuszczaka często decydują względy estetyczne. Tłuszczaka trzeba usunąć, gdy osiągnie on znaczne rozmiary i uciska sąsiednie struktury i tkanki. Taki tłuszczak, uciskając nerwy, może powodować ból. Standardową metodą usuwania tłuszczaków jest zabieg chirurgiczny. Przeprowadza się go w znieczuleniu miejscowym. Chirurg nacina skórę, wypreparowuje zmianę i usuwa razem z torebką. Wycięcie torebki jest kluczowe, by uniknąć nawrotu. W przypadku słabo odgraniczonej torebki należy razem z tłuszczakiem usunąć trochę otaczającej go tkanki tłuszczowej. Zabieg kończy założenie szwów. Procedura pozwala na wykonanie badania histopatologicznego, które z całą pewnością potwierdzi ostatecznie charakter guza. Również w tym przypadku stosuje się przeważnie znieczulenie miejscowe, a sam zabieg wykonywany jest ambulatoryjnie (bez konieczności hospitalizacji).