Reklama

Echa pielgrzymowania (3)

Marzenie od lat

2018-09-12 10:44

Andrzej Karbowski
Edycja toruńska 37/2018, str. VI

Archiwum autora
W drodze do Santiago de Compostela

Camino to moje marzenie od lat. Marzenie z grupy tych, o których spełnieniu raczej nie ma mowy. A jednak się udało!

Kiedy ponad rok temu odkryłem swoje powołanie, towarzyszył mi ogromny strach przed dokonaniem wyboru: iść za jego głosem czy pozostawić wszystko tak, jak było do tej pory. W czasie rozeznania strach stał się moim nieodzownym towarzyszem, ale zrodził się pomysł jak się go pozbyć. Postanowiłem wyruszyć w podróż tak straszną pod względem trudności, że tamten strach będzie musiał odejść w zapomnienie. Od razu wybrałem drogę św. Jakuba, szlak trudny, daleki, nieznany, ale pociągający. W momencie, gdy wyruszałem do Lourdes, które było miastem startowym, nie wiedziałem wielu rzeczy, które powinienem znać: dokładna liczba kilometrów, profile wysokości trasy i szczegółowe informacje o jej przebiegu. Spakowałem bagaż dwa razy cięższy od zalecanego i tylko wyznaczyłem kilka punktów trasy. Santiago de Compostela stało się celem wędrówki pieszej, ale nie pielgrzymki – zakończyć drogę chciałem w Fatimie, z którą łączę początek mojego powołania. Trasę Camino wybrałem najdłuższą, aby mieć sporo czasu tylko dla siebie i Boga. Nie odpowiadało mi miejsce rozpoczęcia francuskiej Drogi św. Jakuba, więc dodałem do trasy prawie 200-kilometrowy odcinek z Lourdes, miejsca ważnego na pielgrzymkowej mapie chrześcijan.

Już od pierwszych godzin droga chciała mnie złamać, wyruszyłem w deszczowy dzień, ścieżką na stromej skarpie, tuż nad wzburzoną rzeką. Rzeka wezbrała po kilkudniowych ulewach, na ścieżce leżały powalone drzewa, a momentami mijałem osuwiska. Ścieżki otoczone murem bądź drutami kolczastymi nie sprzyjały omijaniu głębokich kałuż i błota. Pojawiły się otarcia i odciski. Dodatkowym bodźcem, który zniechęcał do kontynuowania wyprawy, był całkowity brak ludzi na szlaku. Nie wiedząc, czy moje tempo jest dobre, przez kilka pierwszych dni przechodziłem po czterdzieści kilka kilometrów dziennie. Moja brawura w planowaniu trasy sprawiła, że wytyczyłem drogę przez najwyższe szczyty Pirenejów. Musiałem korygować trasę, obejść szczyty kosztem kilku dni rezerwy, jaką dzięki Bogu posiadałem. Wyczerpany i zdemotywowany dotarłem do granicy z Hiszpanią. I tu poznałem zupełnie inne oblicze tej drogi.

Hiszpański odcinek szlaku był już tym znanym i uczęszczanym przez wielu. W skwarze przemierzałem kolejne kilometry, ale wiedziałem, że nie jestem jedynym pielgrzymem. Wydawało mi się, że moja słaba znajomość angielskiego będzie barierą nie do przeskoczenia, ale było zupełnie inaczej. Obustronna chęć rozmowy sprawiała, że nie było barier – ani językowej, ani tematycznej. Po kilku dniach, gdzie jedyny głos, który docierał do mych uszu był moim głosem wypowiadającym modlitwy, teraz słyszałem chyba wszystkie języki świata. Droga naprzemiennie była prosta i łatwa oraz kręta i trudna. Hiszpania kojarzyła mi się z równinami, ale jak się okazało to kraina górzysta, po której wędrówka nigdy nie jest monotonna.

Reklama

Mimo że na trasie poznałem ludzi zamieszkujących daleką Azję i obie Ameryki, poznałem pielgrzymów z Australii i wszystkich zakątków Europy, mimo że niespodziewanie spotkałem dość licznych przedstawicieli Polski, to na szlaku byłem sam. Samotnie przemierzałem drogi z modlitwą na ustach, samotnie docierałem do noclegów, gdyż nie zatrzymywałem się w schroniskach dla pielgrzymów, ale rozbijałem niesiony namiot, w którym spędzałem długie i niespodziewanie zimne noce. Ta samotność sprzyjała rozmyślaniom. Ułatwiała modlitwę. Ale jednocześnie sprzyjała kryzysom w wędrówce. Wielokrotnie chciałem przerwać drogę i wrócić do domu. Wtedy otrzymywałem pomoc. Pomoc od rodziny i znajomych, którzy mnie motywowali, wspierali i życzyli, abym odnalazł to, czego szukam. Pomoc przychodziła z Góry. „Przychodzę ci z pomocą” (Iz 41, 13) to jeden z bilecików wylosowany w kościele, gdzie na pielgrzymów czekały nabożeństwa, spotkania dyskusyjne, specjalne błogosławieństwa, pamiątki i właśnie motywujące cytaty z Pisma Świętego. Jeszcze przed dotarciem do Santiago czułem spokój i słuszność wyboru mojej życiowej drogi. Jednak gdy niespodziewanie pomiędzy kamieniczkami w Santiago wyłoniła się katedra, serce zaczęło bić szybciej.

Najszczęśliwszy moment to wejście schodkami za ołtarzem do posągu św. Jakuba, objęcie go, silny uścisk i wypowiedzenie do jego ucha intencji, dla której przebyłem 925 km. Następne półtorej godziny spędziłem na placu przed katedrą. Śmiechu i łez nie potrafiłem opanować. Do znajomych, rodziny, pisałem i dzwoniłem, aby poinformować, że dotarłem. Emocje trudne do opisania – to trzeba przeżyć, aby zrozumieć. Zgodnie z tradycją udałem się do Finisterry, miasteczka „na końcu świata”, gdzie pielgrzymi od średniowiecza palą swoje ubrania na znak przemiany dokonanej w drodze. Z Camino nie wraca się takim samym. Ostatnim etapem pielgrzymki była wizyta w Fatimie. Tam, kończąc Nowennę Pompejańską, wypowiadałem słowa dziękczynienia: „Wszędzie będę opowiadać o miłosierdziu, które mi wyświadczyłaś”. Droga ta, mimo że była przebyta Szlakiem św. Jakuba, była drogą od Maryi do Maryi. Nie wiem kiedy, ale na pewno powrócę na ten szlak, to droga dobra na wszystko!

Tagi:
Santiago de Compostela

Camino moją radością

2018-09-19 10:33


Edycja łódzka 38/2018, str. IV

Mąż, tata, dziadek. Pielgrzym. Człowiek, który czterokrotnie przemierzył hiszpańskie szlaki wiodące do Santiago de Compostela i czterokrotnie wyruszał na Drogi Jakubowe na terenie Polski. W tym roku 24 maja w pątniczą wędrówkę wyruszył z Lourdes, by przez 46 dni wędrować samotnie drogą Camino del Norte do grobu św. Jakuba. Łukasz Kozłowski zabiera nas do świata, gdzie można doświadczyć rozpostartego parasola Bożej Opatrzności, małych cudów i drogi, która wiele upraszcza

Łukasz Kozłowski

Dominika Szymańska: – Skąd się zrodził pomysł na pierwsze Camino?

Łukasz Kozłowski: – Moja najstarsza córka miała wędrować Drogą Świętego Jakuba wraz ze swoimi przyjaciółmi. Jednak ze względu na obronę dyplomu nie udało jej się wtedy pójść. A ja któregoś ranka obudziłem się, a tu cały stół zasłany zdjęciami z Camino. I tak sobie wtedy pomyślałem: „Panie Boże, jak ja bym chciał pójść na tę Drogę! No, ale to chyba na emeryturze”. Bo jak można sobie wyobrazić 3 czy 4 tygodnie wędrówki, kiedy człowiek pracuje i to jeszcze w amerykańskiej firmie, gdzie o 2 tygodnie urlopu było bardzo trudno. A Pan Bóg tak zadziałał, że Amerykanie mój dział przenieśli na Węgry. Wszyscy w dziale dostali wypowiedzenie, dobrą odprawę. Wróciłem wtedy do domu i mówię do żony: „Słuchaj, ja bym chciał pójść na to Camino”. A moja dobra żona stwierdziła: „Zasłużyłeś”.

–Więc zaczęło się od zwolnienia z pracy?

– Nagle miałem „urlop” i miałem na to środki. No i ruszyłem. Nieprzygotowany, bo miałem za ciężki plecak. Pomyślałem: „Jak pielgrzymka to pielgrzymka. To się najwyżej dociążę”. A po 17 dniach wędrówki – dramat. Zapalenie ścięgien prostowników i później do końca, bo 28 dni wtedy wędrowałem do Santiago de Compostela, to już była droga przez mękę. Potworny ból. Pod koniec człowiek już nie miał siły odmawiać różańca, to odmawiałem sobie Koronkę, bo nie potrzeba przy niej aż takiego skupienia. A jednak, gdy doszedłem wtedy do Santiago, pomimo całego zmęczenia, pytałem: „Panie Boże, jak to? To już koniec?” Pożegnałem się ze św. Jakubem, myślałem, że tam nie wrócę. A przez 12 lat, które minęło od tamtego momentu udało mi się jeszcze 3 razy odwiedzić św. Jakuba, nie mówiąc już o polskich wędrówkach, których też było już 4.

–Taka wyprawa to mimo wszystko gigantyczny wysiłek. Jak to jest z tym cierpieniem na Camino?

– Do drogi się przygotowuję. Na miesiąc/dwa przed wyprawą chodzę przynajmniej 5 km dziennie, w weekendy ok. 20/30 km. Mając w pamięci tamtą pierwszą wyprawę. Ale trudności nie da się uniknąć. Przez te 46 dni, kiedy wędrowałem, chyba 30 dni padało, bardziej lub mniej. No, to buty zawsze mokre. Albo upał, albo słońce. Można narzekać i się stresować. Ale to nie do przyjęcia, taka postawa. Druga opcja jest taka: „No, zobacz, ale jestem dzielny! Ile ja mam lat, a jeszcze idę”. Ale to też można w pychę wpaść. Dlatego jedyną radą jest modlitwa. Gdy człowiek zajmie głowę modlitwą, to łatwiej się idzie, i czas szybciej płynie. Bywało tak, że na koniec dnia musiałem przyspieszenia nabierać z modlitwą. To był taki stały rytuał. Najpierw pacierz, różaniec. Zawsze za kogoś się modliłem. Spotkałem kiedyś ks. Františka Lízny, jezuitę z Czech. Dostałem od niego książkę „4 404 286 kroków ze św. Jakubem”. Więc ta modlitwa każdego dnia za kogoś to nie jest mój wynalazek. On też tak robił, tylko, że intencji miał tyle, że musiał losować. Ja obmadlałem rodzinę i znajomych. I to jest naprawdę piękna sprawa. Nadaje sens wędrówce. To jest radość. Dla mnie w ogóle Camino, czy po hiszpańskich górach, czy po Polsce, to jest olbrzymia radość. Choć niewątpliwie, jest też trudno. Ale jak się to wszystko, tę radość i ten trud, poświęci Bogu, za kogoś czy za siebie, no, to wszystko nabiera wtedy sensu.

– Co jest takiego pociągającego w Camino, że ciągle chce się na nie wracać?

– Niewątpliwie byłem potwornie zmęczony pracą w tej mojej firmie, gdzie człowieka „żyłują” nieprawdopodobnie. Druga rzecz: lubię chodzić. Za czasów studenckich chodziłem na pielgrzymki do Częstochowy. Później, gdy dzieci przyszły na świat, sporo jeździliśmy w góry. Ten pierwszy raz to była niewątpliwie chęć poznania świata, spróbowania co to w ogóle jest. I ta pierwsza wędrówka to było coś nowego, o tyle, że człowiek był cały dzień sam z sobą. Dzień po dniu to było analizowanie różnych życiowych zdarzeń. I takie przekonanie, że wszystko co w życiu człowieka się zdarza, to nie jest jakiś splot przypadkowych wydarzeń, ale Bóg to wszystko zaplanował. To było takie upewnienie się, że wszystkie zdarzenia, które miały miejsce w moim życiu, czy dobre, czy złe, miały swój sens i Pan Bóg to wszystko prowadził. Natomiast przed tą ostatnią pielgrzymką bałem się.

– Czego?

– Po pierwsze, lata płyną. Po drugie, wiem co to znaczy i ile to wymaga wysiłku. Był taki moment, 2-3 miesiące przed wyprawą, że budziłem się w nocy, zlany potem i zastanawiałem się: „No, Panie Boże, co ja wyprawiam? Czy ja powinienem iść? W takim wieku taki olbrzymi wysiłek? Bo to ponad 1100 km. Czy ja dobrze robię?” A teraz, już po skończonej wyprawie, patrząc na to wszystko, co mnie tam spotkało, to myślę, że warto było. Gdyby trzeba było ponownie się tego podjąć, to bym się podjął.

– Camino uczy pokory?

– Tak, niewątpliwie tak. Przed wyruszeniem w drogę rachunki przepisałem, konta rozdałem. Bo tu się idzie z takim poczuciem: „Nie wiadomo co to będzie. No, mogę nie wrócić”. Teraz się uśmiecham jak to opowiadam, ale gdy wyruszałem na Camino de Levante w 2013 roku odwiózł mnie na lotnisko mój zięć. Na 26 czerwca miałem zaplanowany powrót, a 28 czerwca zaplanowany był ślub mojego syna. Chciałem pisać list, że gdybym nie wrócił, to życzę sobie, żeby ten ślub się odbył. Na taki list się nie zdecydowałem, ale zięciowi na lotnisku tę prośbę przekazałem. To są takie historie, które dużo weryfikują.

– Co więc pozwala przełamać ten strach?

– To było bardzo wiele sytuacji, w których umacniała się moja wiara w Boga. Może inaczej, w Opatrzność Bożą. 46 dni i wszystko było jak w zegarku. Żaden logistyk nie byłby w stanie tak tego zaplanować. Całe mnóstwo małych cudów. Miałem też sytuację, że na głos wzywałem Boga, żeby mnie ratował. To było pod koniec mojej samotnej wędrówki (bo później na ostatni odcinek trasy dołączyła moja żona, córka i siostra). Wyliczyłem sobie, że aby się spotkać z żoną, jak to było umówione, każdego dnia powinienem robić ok. 20 km. Tymczasem ani jednego schroniska po drodze nie znalazłem. Zacząłem się troszeczkę niepokoić, ale idę. Coraz wyżej i wyżej. Jedna godzina, druga, trzecia. Droga przechodzi w ścieżkę. Zaczyna się pojawiać mgła. Żadnego pielgrzyma na drodze. Przechodzę przez jakieś łąki. Kątem oka dostrzegam, a tam rasowe, hiszpańskie byczki z tymi rogami. Do tego wszystkiego zaczyna grzmieć i przychodzi burza. A ja jestem jak na patelni, tak jakbym stał na połoninie w Bieszczadach. Błyski, grzmoty, deszcz pada. Strzałka na słupku wskazuje drogę w dół. W tej mgle zaczynam schodzić. Trawa coraz gęstsza. Naraz wiatr zawiał i zobaczyłem przed sobą dolinę. Ale jej końca nie widać. I wtedy mówię: „Panie Boże, ratuj mnie, bo nie wiem co mam robić”. Wtedy stwierdziłem, że muszę odnaleźć ten słupek i pod nim przeleżeć do rana, bo nie da rady, żebym tam zszedł i się odnalazł w tych trawach. Odnalazłem słupek. Okazało się, że był źle postawiony i za tym słupkiem była w trawie ścieżyna. W końcu udało mi się dotrzeć do schroniska, a tam na schodach do albergue wita mnie jakaś pielgrzymowiczka z Niemiec, którą widzę pierwszy raz w życiu i mówi: „Słuchaj, ja z koleżanką ugotowałam za dużo makaronu i na Ciebie czeka ten makaron na 1 piętrze”. Wchodzę do tej kuchni, a tam na stole taka fajna karteczka. Na rachunku ze sklepu napisane „Dobry apetyt! Smacznego”. Mało tego, że Pan Bóg mnie wyprowadził z tej historii, to jeszcze mnie nakarmił.

– A czy to nie jest tak, że w codzienności po prostu trudniej nam dostrzec tę Jego opiekę i ludzką życzliwość?

– Myślę, że w takich sytuacjach podbramkowych to człowiek nie zawsze się znajduje. Od wielu lat chodzę, przez wiele lat chodziłem po górach, ale żeby wzywać imienia Pana Boga na głos, to mi się jeszcze nie zdarzyło. Są też inne, oczywiście, sympatyczne i mniej dramatyczne sytuacje. Myślę, że ten parasol Opatrzności Bożej jest zawsze nad nami rozpięty. Różnica jest taka, że na tej drodze jest się kompletnie wyciszonym. O tym, że córka zmieniła pracę dowiedziałem się przez przypadek, gdy prosto z podróży zjawiłem się u niej w biurze, a tam mi powiedzieli „Pana córka już tu nie pracuje”. Na czas podróży odcinam się od tych wiadomości, nie wiszę na telefonie. Ja o tym jak Polacy grają [w czasie Mistrzostw Świata w Rosji] byłem informowany przez innych pielgrzymów. I rzeczywiście, człowiek jest odcięty od pracy, od telewizji, od radia, od telefonu. Trzeba powiedzieć: Boże, to jest czas dla Ciebie. I dla mnie.

– Są jakieś spotkania, które szczególnie Pan zapamiętał?

– Całe mnóstwo, nie sposób o wszystkich opowiedzieć. Czasem jest tak, że spotykamy kogoś, kto nas doprowadza do zupełnie innej osoby. Był pewien Francuz – oficer policji, 1,90 m wzrostu może, nogi długie. Miał dobry przewodnik po francusku, który rano, ni z tego ni z owego, otworzył i stwierdził: w tej i tej miejscowości, jest albergue prowadzone przez siostry trynitarki. I nie wiem skąd on wiedział, że bardzo mi zależało, by codziennie uczestniczyć we mszy świętej. Bo ja przecież po francusku w ogóle nic. On znał trochę angielski, ale nie byliśmy w stanie rozmawiać o takich szczegółach. Ale mówi: tutaj jest codziennie wieczorem msza święta. I zniknął. No, aniołem nie był, bo spotkaliśmy się znów po 2 tygodniach. Dotarłem do tego schroniska. Najważniejsze było to, że mogłem uczestniczyć we mszy świętej. A tam przy ołtarzu młody ksiądz, wysoki prawie na 2 metry. Potem po mszy świętej celebrans zaprosił pielgrzymów przed ołtarz po błogosławieństwo i ten młody człowiek też odszedł od ołtarza i stanął w szeregu pielgrzymów. Zagadnąłem do niego później. Okazało się, że to Polak, jezuita. Serdecznie się zaprzyjaźniliśmy.

– Czy Camino zmienia coś w życiu, czy ono ma jakieś przełożenie na codzienność?

- Najłatwiej byłoby powiedzieć, że to był przewrót, byłem niewierzący, a stałem się wierzący. Ale to nie tak. Natomiast myślę, że ta droga uspokaja, daje mi naprawdę dużo pokoju wewnętrznego. Gdy wracam z Camino, staram się tego nie stracić. Żeby nie wpaść znowu w ten „ciąg codzienności”: to trzeba zrobić, tamto trzeba zrobić. Życie na Camino jest dramatycznie proste. Trzeba coś zjeść, trzeba przeprać rzeczy, trzeba się wykąpać. I trzeba iść. I spać. I tyle. Oczywiście, nie da się tak funkcjonować na co dzień. Ale niewątpliwie takie doświadczenia wyniesione z Camino człowieka budują. I utwierdzają. Mam silne poczucie upływającego czasu. A Camino to takie upewnienie się co do wiary.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Kraków: koncert w 40. rocznicę wyboru Karola Wojtyły na papieża

2018-10-17 06:51

luk / Kraków (KAI)

Stolica Małopolski wyjątkowo uczciła 40. rocznicę rozpoczęcia pontyfikatu św. Jana Pawła II. Mieszkańcy i przyjezdni, a także prezydent Polski, Andrzej Duda wraz z małżonką, oraz nuncjusz apostolski, abp Salvatore Pennacchio, wzięli udział w koncercie zatytułowanym „Ojcze Święty, dziękujemy”.

Jakub Szymczuk/KPRP

Wydarzenie, które odbyło się na krakowskim Rynku Głównym, zorganizował Instytut Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II w Krakowie. - Chcieliśmy tym wieczorem przypomnieć chwile wyboru papieża Polaka, ale i przeżyć je na nowo, wspominając słowa, które do nas kierował - podkreśliła jego dyrektor, Agata Szuta. Koncert poprowadzili Magdalena Wolińska-Riedi i Krzysztof Ziemiec. - Dziś także Rzym przypomina sobie Jana Pawła II - prezentujemy cały dzień wywiady, które mają pokazać wyjątkowość jego pontyfikatu. Czas służby papieża, który dla mnie jest punktem odniesienia, świętym, którego nauczanie prowadzi mnie przez życie - przyznała korespondentka TVP z Watykanu.

Na scenie nie zabrakło artystów polskiej sceny muzycznej. Dla zebranych zaśpiewali m.in. Alicja Węgorzewska, Kasia Moś, Marco Antonelli, Marek Tokarzewski, Magda Steczkowska, Mateusz Ziółko, Zakopower czy TGD. Gwiazdom towarzyszył Chór Rodzinny im. Jana Pawła II Instytutu oraz orkiestra pod dyrekcją Grzegorza Urbana.

- Miałam trzy lata, kiedy Karol Wojtyła został papieżem, ale pamiętam ten moment i tamte emocje. Zarówno mojej rodziny, jak i świata. Chcemy tym koncertem przekazać ludziom przesłanie, które nieustannie głosił Jan Paweł II - że miłość i solidarność międzyludzka jest najważniejsza - zaznaczyła Magda Steczkowska. Publiczność usłyszała m.in. „Życiem cudem jest”, „W cieniu Twoich rąk” czy „Twoja miłość jak ciepły deszcz. - Bardzo dobrze, że przypomina się papieża Polaka w tak radosny i jednoczący sposób. Dobrze zobaczyć go na telebimach i odświeżyć w pamięci słowa nauczania, które do nas kierował, kiedy przyjeżdżał do Polski - powiedziała pani Maria.

Na zakończenie głos zabrał abp Marek Jędraszewski, który powiedział, że wieczór jest wyjątkowym podziękowaniem za Bożą opatrzność, która czuwała nad wyborem na papieża 40 lat temu. - Dziękujemy, że dał nam tyle radości, tyle pokoju serca i tak wiele zmienił. Wtedy taki koncert byłby nie do wyobrażenia, a dziś możemy tutaj uwielbiać Boga wspólnie śpiewem. Taką normalność przywrócił Polsce i światu właśnie Jan Paweł II - powiedział metropolita krakowski.

Wydarzenie zwieńczyło odśpiewanie wspólnie z artystami piosenki „Oto jest dzień”. Podczas koncertu występy muzyczne przeplatane były krótkimi opisami życia św. Jana Pawła II oraz nagraniami lub filmami z jego homiliami.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Co oznacza "schizma" między Moskwą a Konstantynopolem

2018-10-17 14:49

kg (KAI/RISU/B-I) / Moskwa/Kijów

Najnowsze decyzje w sprawie prawosławia na Ukrainie, podjęte 11 października na posiedzeniu Świętego i Świątobliwego Synodu Patriarchatu Konstantynopolskiego, mają wymiar głęboko historyczny. Są też najważniejszym wydarzeniem w dziejach prawosławia co najmniej ostatnich stu lat. Oto bowiem na naszych oczach powstał nowy autokefaliczny Kościół prawosławny – na Ukrainie, co oznacza gruntowną zmianę ustaleń z 1686 roku, gdy wierni na tych ziemiach przeszli pod jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego. Nic dziwnego, że w odpowiedzi na te ustalenia Rosyjski Kościół Prawosławny (RKP) zerwał łączność duchową z Konstantynopolem. Co to oznacza?

takazart/pixabay.com

Kolejność Kościołów – rola Konstantynopola

Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba przypomnieć kilka podstawowych spraw. W światowym prawosławiu istnieje oficjalny wykaz lokalnych Kościołów autokefalicznych, czyli w pełni niezależnych, a następnie Kościołów autonomicznych, których niezależność jest w mniejszym lub większym stopniu ograniczona. Imiona ich zwierzchników, przede wszystkim Kościołów autokefalicznych, należy wymieniać w czasie liturgii, i to w ściśle określonej kolejności.

Ustalono ją już w pierwszym tysiącleciu chrześcijaństwa, a dokładniej na Soborze Chalcedońskim w 451 r., na którym m.in. ustanowiono instytucję patriarchatu, a więc najwyższy szczebel władzy kościelnej, której podlegały wszystkie wspólnoty wiernych, istniejące w tamtym czasie. Na wspomnianym Soborze postanowiono, że istnieje pięć patriarchatów w następującej kolejności: Rzym, Konstantynopol, Aleksandria, Antiochia i Jerozolima. Ponadto uznano wówczas istnienie samodzielnego Kościoła cypryjskiego, ale nie mającego rangi patriarchatu.

Gdy w 1054 doszło do zerwania jedności między chrześcijaństwem wschodnim i zachodnim, jeszcze przez pewien czas wymieniano na Wschodzie na pierwszym miejscu patriarchę Rzymu, czyli papieża, stopniowo jednak narastała świadomość rozpadu jedności międzykościelnej i pierwszym w wykazie stał się patriarcha Drugiego Rzymu – Konstantynopola. W VII wieku powstał jeszcze patriarchat gruziński, a w drugim tysiącleciu, od XVI do XX wieku, pojawiły się dalsze Kościoły lokalne tej rangi: moskiewski, serbski, rumuński i bułgarski, a także inne, również autokefaliczne, ale już nie patriarchaty: grecki, polski, albański oraz czeski i słowacki (traktowany jako jeden). Ponadto w 1970 Moskwa udzieliła autokefalii części tzw. Kościoła „zagranicznego” lub emigracyjnego w Ameryce Północnej, ale decyzji tej do dzisiaj nie uznają Kościoły greckie z Konstantynopolem na czele.

Łącznie więc istnieje 14 ogólnie uznanych prawosławnych Kościołów autokefalicznych i imiona ich głów należy wymieniać w czasie liturgii i to w powyższej kolejności. Występują wprawdzie pewne różnice między niektórymi Kościołami, np. zwierzchnik polskiego prawosławia bywa wymieniany raz przed a raz po Kościele czeskim i słowackim, ale miejsca czterech pierwszych patriarchów są niepodważalne.

Czym jest zerwanie łączności?

Wymienianie imion zwierzchników innych Kościołów symbolizuje duchową więź i łączność między nimi oraz jedność w wierze świata prawosławnego. Oznacza również uznanie istniejącej w nim hierarchii, na której szczycie stoi patriarcha Konstantynopola, uważany przez pozostałe Kościoły lokalne za „primus inter pares”, a więc za pierwszego wśród równych sobie zwierzchników lokalnych.

Równość ta jest ważnym składnikiem eklezjologii prawosławnej, podkreślanym zwłaszcza przez RKP, który jako największa liczebnie wspólnota prawosławna na świecie jest szczególnie wyczulony na wszelkie „zakusy”, według Moskwy, Konstantynopola do przywództwa w świecie prawosławnym. Nieraz można nawet usłyszeć od hierarchów rosyjskich zarzut, jakoby patriarcha konstantynopolski miał „zapędy” papieskie, a więc dążył do absolutnej władzy duchowej i prawnej wśród współwyznawców, czego najnowszym i najjaskrawszym przykładem jest, według Moskwy, nadanie autokefalii Kościołowi na Ukrainie.

I właśnie obecnie w świątyniach RKP jako pierwszego zaczęto wymieniać patriarchę aleksandryjskiego, z pominięciem konstantynopolskiego. Tym samym Moskwa zerwała jedność eucharystyczną i organizacyjną z „pierwszym wśród równych”. Odtąd duchowni, łącznie z biskupami, nie mogą koncelebrować liturgii z hierarchami konstantynopolskimi ani w ich świątyniach i oczywiście odwrotnie – duchowni „stamtąd” nie mogą korzystać ze świątyń RKP. To samo dotyczy wiernych, którzy nie mogą np. uczestniczyć w liturgii ani przyjmować sakramentów w cerkwiach podległych Konstantynopolowi.

Na razie nie wiadomo jeszcze, czy inne Kościoły lokalne dołączą do tego swoistego protestu „imienniczego”, ogłoszonego przez Moskwę, a jeśli tak, to jakie. Wiadomo tylko, co oczywiste, że stanowisko to poparły podlegające RKP Kościoły autonomiczne Białorusi, Estonii, Łotwy i oczywiście Ukrainy. Ale rzecz znamienna, że wspomniany Kościół Prawosławny Ameryki, zawdzięczający swą autokefalię Moskwie, już zapowiedział, że nie zerwie łączności eucharystycznej z Konstantynopolem.

Reakcje świata prawosławnego na „kwestię ukraińską” są dotychczas bardzo powściągliwe i jeśli nawet takie Kościoły jak aleksandryjski, serbski czy antiocheński zapowiedziały już wcześniej, że nie poprą autokefalii ukraińskiej, to jednocześnie nie opowiedziały się one jednoznacznie za Moskwą i nie przyłączyły się do jej zapowiedzi zerwania z Konstantynopolem.

Estonia była pierwsza...

Warto w tym miejscu przypomnieć, że nie jest to pierwsza taka decyzja RKP w starciu z Patriarchatem „pierwszym wśród równych”. Podobnie wydarzyło się, choć skala sprawy była dużo mniejsza, ponad 20 lat temu w Estonii. Po odzyskaniu przez ten kraj niepodległości w 1991 do Tallina powrócili członkowie Synodu Biskupów Estońskiego Apostolskiego Kościoła Prawosławnego (EAKP), który powstał w 1923 na mocy tomosu (dekretu) Patriarchatu Konstantynopolskiego. Gdy w 1940 wojska sowieckie zajęły Estonię, która następnie, bynajmniej nie dobrowolnie, weszła w skład ZSRR, Kościół ten stał się częścią (też przy silnym sprzeciwie miejscowych wiernych) Patriarchatu Moskiewskiego, po czym znów na krótko, w latach II wojny światowej, odzyskał autonomię, ale od 1944 ponownie stał się częścią RKP.

W niepodległej znów Estonii początkowo przez pewien czas współistniały ze sobą dwa Kościoły: EAKP i promoskiewski, z dużą przewagą liczby wiernych tego drugiego, podczas gdy ten pierwszy cieszył się wyraźnym poparciem ze strony władz. Na tym tle dochodziło do coraz większych napięć między obu wspólnotami, co w efekcie zakończyło się zerwaniem pod koniec lutego 1996 łączności eucharystycznej między RKP a Konstantynopolem. Przywrócono ją po kilku miesiącach, co jednak nie zakończyło sporu między nimi. I dopiero w obecnej dekadzie oba Kościoły, mające status autonomicznych (nie autokefalicznych), zaczęły nawiązywać bliższe kontakty na szczeblu lokalnym.

Nie tylko autokefalia

Święty i Świątobliwy Synod Patriarchatu Konstantynopolskiego nie tylko potwierdził wolę udzielenia autokefalii Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie, ale zdjął także kary kościelne ze zwierzchników dwóch dotychczas niekanonicznych Kościołów prawosławnych w tym kraju: Filareta Denysenki i Makarego Małetycza oraz z ich zwolenników. Podkreślono, że „popadli oni w schizmę nie z powodów dogmatycznych”, a obecna decyzja, podjęta „zgodnie z kanonicznymi prerogatywami patriarchy konstantynopolskiego”, przywraca ich do stanu biskupiego bądź kapłańskiego (w wypadku niższych duchownych).

Również to postanowienie można uznać za dyplomatyczno-kanoniczną porażkę RKP, szczególnie w odniesieniu do Filareta – głowy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. W 1992, za nieposłuszeństwo wobec Patriarchatu Moskiewskiego, głównie w związku z żądaniem autokefalii dla prawosławia na Ukrainie, został on najpierw pozbawiony godności biskupiej (w czasach sowieckich był metropolitą kijowskim, patriarszym egzarchą Ukrainy), a następnie przeniesiony do stanu świeckiego i usunięty z RKP. Moskwa nazywała go potem nie inaczej jak Michaił (lub po ukraińsko Mychajło) Denysenko, podkreślając w ten sposób jego czysto świecki status.

Tymczasem nie tylko zachował on swój stan duchowny, a nawet został patriarchą kijowskim (choć formalnie niekanonicznym), ale doczekał się pełnej rehabilitacji ze strony Konstantynopola (Moskwa zapewne też nie uzna tej decyzji, tak jak autokefalii Ukrainy).

Co dalej?

Zerwanie jedności eucharystycznej z Patriarchatem Konstantynopola stawia RKP w trudnej sytuacji, w istocie braku szerszego pola manewru. Zdaniem rosyjskiego znawcy prawa kościelnego i bizantynistyki dr. Aleksieja Wieliczki, decyzja ta jest pozbawiona ostrości, pryncypialności a zwłaszcza perspektyw. Jej następstwem może być np. wspólna decyzja patriarchów Bartłomieja i rumuńskiego Daniela o przejściu Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego spod jurysdykcji Moskwy pod omofor [prawosławny odpowiednik paliusza, będący symbolem władzy zwierzchniej - KAI] Patriarchatu Rumuńskiego.

Wieliczko zwrócił uwagę, że w wyniku zerwania jedności z Konstantynopolem wierni z Rosji nie będą mogli przystępować do sakramentów w tym kościele, a prawosławni Grecy – w cerkwiach rosyjskich. Ale może to oznaczać także brak podobnej możliwości dla Rosjan na świętej dla całego prawosławia górze Atos, pozostającej w jurysdykcji patriarchy konstantynopolskiego.

Przypomniawszy trwające do dzisiaj skutki zerwania jedności między Wschodem a Zachodem w 1054, naukowiec wyraził głębokie zaniepokojenie, aby tym razem nie doszło do podobnego podziału w łonie światowego prawosławia.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 7/8 2018

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem